Bierzesz kredyt? Zaplanuj przyszłe wydatki
 
Zaciągając kredyt, powinniśmy się zastanowić, czy w przyszłości nie będziemy
musieli więcej wydawać na usługi zdrowotne dla siebie lub swoich bliskich albo
na edukację dzieci, bo to ograniczy środki dostępne na obsługę kredytu

Mam teraz pracę i stałe dochody pozwalające na spłatę kredytu hipotecznego.
Chciałabym zaciągnąć kredyt na 25 lat. Nie potrafię dokładnie przewidzieć, jak
będzie wyglądała moja osobista sytuacja w tak długim czasie i czy na pewno będę
mogła obsługiwać zadłużenie. A czy ekonomiści są w stanie podać długoterminowe
prognozy dotyczące stóp procentowych, wzrostu gospodarczego czy kursu walutowego,
które byłyby pomocne przy ocenie przez kredytobiorcę potencjalnych zagrożeń? 
 Witold  Grostal:  Decyzja o zaciągnięciu kredytu powinna zawsze opierać się na
realistycznej ocenie możliwości jego spłaty. Jeżeli mam poważne obawy, że do czasu
całkowitego uregulowania długu jego obsługa będzie dla mojego budżetu zbyt dużym
obciążeniem, to nie powinienem w ogóle zaciągać kredytu lub wstrzymać się do
momentu osiągnięcia większej pewności co do przyszłych dochodów.

Generalnie nie należy kupować dóbr, na które nas nie stać, niezależnie od tego,
czy płacimy dzisiaj czy rozkładamy płatność na lata. Kredyt to nie jest dodatkowe
źródło dochodu, lecz jedynie narzędzie umożliwiające wcześniejsze skorzystanie z
przyszłego dochodu. I to nie za darmo – złotówka wydana dzisiaj kosztuje nas ponad
złotówkę jutro. To „ponad” to koszt kredytu, na który składa się stopa procentowa
oraz wszystkie pozaodsetkowe koszty.

Trudno precyzyjnie ocenić z góry, jak będzie kształtował się koszt kredytu w ciągu
najbliższych 20 – 30 lat, bo to zależy od wielu czynników: zmian demograficznych
(przyrostu naturalnego ,  struktury wiekowej populacji), preferencji społecznych
(czyli skłonności do oszczędzania), tempa wzrostu gospodarczego, polityki fiskalnej.
Ekonomiści są w stanie sporządzić długookresowe prognozy, ale są one tylko tyle
warte, ile założenia, na podstawie których zostały przygotowane.

Należy też pamiętać, że decyzja o zaciągnięciu długu powinna zależeć głównie od
przewidywań dotyczących osobistej sytuacji ekonomicznej.
Wprawdzie sytuacja osobista zależy w dużej mierze od kondycji całej gospodarki,
ale są też czynniki specyficzne, które mogą na nią jeszcze silniej wpływać.
Zaciągając kredyt, powinienem się na przykład zastanowić, czy w przyszłości nie
będę musiał więcej wydawać na usługi zdrowotne dla mnie lub moich bliskich albo
na edukację moich dzieci, bo to ograniczy środki dostępne na obsługę kredytu.

Jak polityka pieniężna prowadzona przez NBP przekłada się na sytuację gospodarstw
domowych?

Podstawowym zadaniem polityki pieniężnej NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen.
NBP realizuje to zadanie przez stabilizowanie inflacji na poziomie  2,5  proc. w
średnim okresie. Taki cel inflacyjny obowiązuje od 2004 r. W tym okresie inflacja
w Polsce wyniosła przeciętnie 2,8 proc., a więc była zbliżona do założonego celu.

Niska i stabilna inflacja ułatwia gospodarstwom domowym prowadzenie rachunku
ekonomicznego i zmniejsza ryzyko niekontrolowanej redystrybucji dochodu (tj. przy
wysokiej inflacji – od wierzycieli do dłużników). Dbając o wartość pieniądza, NBP
stwarza więc podstawy długofalowego rozwoju gospodarczego, który jest jednym z
fundamentów dobrobytu gospodarstw domowych.

W  krótszym  okresie  polityka  pieniężna  NBP oddziałuje na sytuację gospodarstw
domowych  także  przez  zmiany  stóp procentowych. Wpływają one na oprocentowanie
kredytów i depozytów, a więc bezpośrednio na sytuację finansową ludzi zadłużonych
oraz oszczędzających, a także pośrednio – przez wpływ na koniunkturę gospodarczą.

Czy bank centralny dysponuje instrumentami, za pomocą których może wpływać na wzrost
lub spadek zadłużenia gospodarstw domowych?

Podstawowym  instrumentem  banku  centralnego  jest stopa procentowa. Wpływając na
wysokość krótkoterminowych stóp procentowych oraz kształtując oczekiwania dotyczące
ich przyszłego poziomu, a także zakotwiczając oczekiwania inflacyjne, bank centralny
wpływa na poziom stóp rynkowych w dłuższym terminie, a więc m.in. na oprocentowanie
kredytów. Z kolei cena kredytu, zależna w dużej mierze od jego oprocentowania, jest
ważnym  czynnikiem  decydującym  o  koszcie obsługi zaciągniętego już długu oraz o
skłonności do zaciągania nowych kredytów. Wzrost  stóp  procentowych  oddziałuje w
kierunku zmniejszenia zadłużenia gospodarstw domowych, a obniżenie stóp sprawia, że
kredyty stają się tańsze i więcej osób chce je zaciągać.

Należy jednak podkreślić, że cena oraz dostępność kredytu zależą również od czynników
niekontrolowanych bezpośrednio przez bank centralny, takich jak np. ryzyko kredytowe
dłużnika.

W  ostatnich  kilku  latach istotne znaczenie dla wielkości zadłużenia gospodarstw
domowych , głównie z tytułu kredytów hipotecznych, miały kredyty walutowe (przede
wszystkim we frankach szwajcarskich). Oprocentowanie tych kredytów uzależnione jest
od stóp procentowych ustalanych za granicą i NBP może wpływać na wielkość walutowej
akcji kredytowej w ograniczonym zakresie.
Należy podkreślić, że kredyt walutowy wydaje się pozornie tańszy od złotowego, bo
w czasie gdy jest udzielany, zwykle nie dostrzega się w pełni zawartego w nim ryzyka
kursowego. Ryzyko to jest mało widoczne, dopóki kurs walutowy nie zmieni się znacząco.

Trzeba pamiętać, że duża zmiana kursu, w szczególności deprecjacja waluty krajowej,
istotnie zmienia (zwiększa) złotową wartość zadłużenia. Taka sytuacja miała miejsce
w latach 2008 – 2009, kiedy kurs złotego na początku mocno wzrastał,  a następnie
silnie spadł. Odbiło się to na wielkości zadłużenia osób, które wzięły kredyt walutowy.

Biorąc pod uwagę , że dominująca część dochodów gospodarstw domowych  w  Polsce to
dochody w złotych , zaciągnięcie długoterminowego  kredytu  walutowego jest rodzajem
spekulacji walutowej, co nie zawsze jest dostrzegane przez konsumentów.
Warto przypomnieć, że obecnie w Polsce obowiązuje reżim płynnego, czyli ustalanego
przez rynek kursu walutowego.  Bank  centralny  nie  stara  się  osiągnąć  jakiegoś
założonego poziomu kursu.

Należy też zaznaczyć , że nadzór nad  systemem  bankowym  sprawuje  obecnie Komisja
Nadzoru Finansowego, która przejęła to zadanie od NBP w 2008 r.
NBP oczywiście również analizuje sytuację sektora finansowego. W ramach prac Komitetu
Stabilności Finansowej może zgłaszać potrzebę podjęcia przez KNF działań skierowanych
do banków udzielających kredytów. W ten sposób bank centralny może pośrednio wpływać
na rozwój akcji kredytowej.

Czy wybierając teraz kredyt hipoteczny, powinnam się zdecydować na kredyt w euro ,
przy założeniu, że za kilka lat nasz kraj znajdzie się w strefie euro? Czy w ogóle
potencjalne wejście Polski do tej strefy ma znaczenie dla kredytobiorców?

Z zaciągnięciem kredytu w euro – do czasu przystąpienia Polski do unii walutowej –
wiąże się ryzyko kursowe, o którym przed chwilą wspomniałem. Do czasu usztywnienia
kursu złotego wobec euro całkowita wielkość zadłużenia jest mniej pewna niż w przypadku
kredytu w złotych, bo kurs euro do złotego nie jest stały.

Ten, kto zaciąga dziś kredyt w euro, gra na umocnienie złotego. Jeśli kurs złotego
do euro się osłabi i następnie zostanie usztywniony wobec euro, wówczas ta gra się nie
opłaci, bo dług trwale wzrośnie. Natomiast biorąc dziś kredyt w złotych, nie ponosimy
ryzyka zmiany kursu, ponieważ gdy wejdziemy do strefy euro, i tak wszystkie kredyty
złotowe zostaną automatycznie przeliczone na walutę europejską.

Zaciągając kredyt w walucie krajowej, powinniśmy pamiętać, że po przyjęciu euro
oprocentowanie kredytu będzie tak czy inaczej zbliżone do oprocentowania kredytów
oferowanych w innych krajach strefy euro.