Otwarte fundusze emerytalne nie mogą obecnie inwestować więcej niż 40% swoich
aktywów  w  akcje .  Te  ograniczenia  prawne , zdaniem firmy Expander, nie prowadzą
jednak  do  optymalnej  struktury  portfela  emerytalnego .  Na  szczęście  można  temu
przeciwdziałać.

Rząd  nie  ustaje w próbach załatania dziury budżetowej za pomocą  składek ,  które
obecnie  trafiają  do  OFE .  Nie  uzyskała  społecznej  akceptacji  sama idea  przesunięcia
do  ZUS  tej  części  składek  płynących  do  OFE, która ( zgodnie  zresztą  z  literą  prawa )
inwestowana  byłaby  w  obligacje .   Większość  społeczeństwa ,  zresztą  najzupełniej
słusznie ,  nie  dała  się  nabrać  na  stwierdzenie ,  że  jest  to  zamiana  ekwiwalentna.
Wiadomo – zawsze bardziej pewne jest posiadanie na rachunku rzeczywistych aktywów ,
niż ich wirtualnego odpowiednika, jakim będzie zapis na rachunku w ZUS.
Obecnie gorąco komentowane są dodatkowe pomysły towarzyszące proponowanym zmianom,
które  mają  zapewne  na  celu przekonanie społeczeństwa do nowych pomysłów . Zostawmy
jednak  rozważanie  na  temat  atrakcyjności tych „ marchewek ”  na  rzecz innego pokrewnego
tematu ,  a  mianowicie  odpowiedniego  podziału  portfela  naszych  aktywów  w  OFE na akcje
i obligacje.

Uniwersalna reguła „60/40”

Ustawowe maksymalne zaangażowanie otwartego funduszu emerytalnego na rynku akcji
wynosi obecnie 40%. Reszta inwestowana jest w obligacje. Czy jest  to  alokacja zgodna
z  teorią  inwestowania  ?  Prosta reguła mówi, że w większości przypadków dobrym, lub
przynajmniej  stanowiącym  punkt  wyjściowy  do  dalszych  analiz ,  podziałem   portfela
inwestycyjnego jest właśnie stosunek 60% obligacje i 40% akcje.
Wydaje się, że właśnie ta zasada przyświecała twórcom reformy emerytalnej  -  w końcu
OFE miały być produktem uniwersalnym. Podstawowy błąd takiego podejścia polega jednak
na tym, że alokację należy rozpatrywać w skali całego portfela ,  a  nie  tylko jego części .
Nasze aktywa  w  OFE  stanowią  natomiast tylko część całego  portfela emerytalnego , na
który  składają  się  przecież także zapisy na rachunku w ZUS ( czyli quasi-obligacje ) oraz,
coraz częściej, dodatkowe oszczędności (IKE i/lub regularne inwestycje w innej formie).

Struktura portfela emerytalnego

Prześledźmy przykład mężczyzny urodzonego w 1980 roku, który na rynek pracy wkroczył w
2005  roku  i  obecnie zarabia 4000 złotych  brutto .  Do  emerytury  pozostało  mu  więc  35 lat.
Aby dokonać odpowiednich szacunków przyjęto następujące założenia: średnia stopa  zwrotu
z OFE wynosi 5%,średnia waloryzacja kapitału w ZUS 3%a średni wzrost wynagrodzenia 3,5%
( wszystkie  stopy  w  skali  roku ) .  Z wyliczeń firmy Expander wynika, że po osiągnięciu wieku
emerytalnego, nasz przykładowy mężczyzna, otrzyma emeryturę równą ok. 62% wartości jego
ostatniej pensji.
A jak, w skali całego portfela emerytalnego kształtować się będzie alokacja pomiędzy akcje
i  obligacje ? Otóż , jeżeli   zapis   na  rachunku  w  ZUS  uznamy  jako  ekwiwalent  obligacji, to
udział akcji w całym portfelu ( ZUS  +  OFE )  nigdy nie będzie większy niż 18 % , a jego średnia
wartość wyniesie zaledwie 16 % .  Jest  to  więc  znacznie  mniej  niż  wynika  ze  uniwersalnej
reguły „60/40”.

100% aktywów OFE w akcjach?

Jakie  są  tego  konsekwencje  i  jaki , w  takim  razie , powinien  być maksymalny możliwy udział
akcji w portfelu OFE ?  Jeżeli  będziemy  trzymać  się  uniwersalnej  reguły  60/40   to   maksymalny
dozwolony udział akcji w OFE powinien wynosić  nie  40% ale aż 100 %. Jeżeli OFE utrzymywałyby
100 %  portfela w akcjach ,  to  średni  udział  tych  papierów  wartościowych  w  całym  portfelu
emerytalnym naszego przykładowego mężczyzny wynosiłby właśnie 40%.
Umożliwienie  utrzymywania  w  portfelach  OFE 100 %  akcji powinno zaś skutkować znaczącym
wzrostem oczekiwanej stopy zwrotu w długim terminie ( wiem ,  że  trudno  w  to uwierzyć obecnie
wielu  ludziom ,  którzy  na  rynek  akcji  spoglądają  z  perspektywy  kryzysowych  doświadczeń
ostatnich lat, ale akcje w długim terminie przyniosą wyższe stopy zwrotu niż obligacje).
Podniesienie założonej oczekiwanej stopy zwrotu z OFE z 5% do 7% spowodowałoby, że stopa
zastąpienia pensji emeryturą wyniosłaby nie 61% ale aż 77%!

Rozwiązaniem regularne inwestycje

Patrząc na obecne kłopoty z załataniem budżetu, trudno jednak wyobrazić sobie, żeby nasi
politycy  zdecydowali  się  na  taki  krok .  Cudem  już  będzie ,  jeżeli  składka  do  OFE   nie
zostanie zmniejszona. O tym, aby fundusze mogły inwestować w akcje nawet 100% wartości
aktywów, przy jednocześnie niezmienionej składce, można właściwie  zapomnieć. Jak w taki
razie  można  poradzić  sobie  z  problemem  prawidłowej  alokacji  w  portfelu  emerytalnym ?
Rozwiązaniem  są  dodatkowe  regularne  inwestycje  przeznaczone  na  emeryturę.  Nie  tylko
spowodują one, że nasza emerytura będzie większa, ale dodatkowo znacznie ulepszą strukturę
całego portfela emerytalnego (ZUS+OFE+dodatkowe inwestycje). Załóżmy,że nasz przykładowy
mężczyzna  zdecydował   się   na   regularne  inwestowanie  co  miesiąc  250 zł .  Jeżeli  przez
pierwsze   25  lat   będzie  utrzymywał  100 %  portfela  dodatkowych  inwestycji  w  akcjach,
zmniejszając  stopniowo  ich udział w ostatnich 10 latach  oszczędzania ,  to  przeciętny  udział
akcji  w  całościowym  portfelu  emerytalnym  wyniesie  około  30 %,  a  więc  znacznie  bliżej
uniwersalnej  struktury 60/40 .  Warto  przy  tym  wspomnieć , że  jego  stopa zastąpienia , czyli
stosunek szacowanej  wartości emerytury do szacowanej wartości ostatniej pensji  wyniesie
niemal 100%!