„Wesołe jest życie staruszka”, chciałoby się zaśpiewać.
Jednak znający polskie realia wiedzą, że egzystencja
większości emerytów w naszym kraju daleka jest od sielskiego
obrazu jaki kreują w wyobraźni słowa tej znanej piosenki.

Niestety, wiele wskazuje na to, że życie na emeryturze Polaków,k tórzy aktywność
zawodową kończyć będą za kilkadziesiąt lat, może wyglądać jeszcze gorzej. Doradcy
Expandera radzą w jaki sposób już dziś postarać się o godziwą przyszłą emeryturę.

System emerytalny oparty na solidarności międzypokoleniowej, działa w ten sposób,
że składki emerytalne pracujących przeznaczane są na wypłatę emerytur. W Polsce
na takiej zasadzie funkcjonuje Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS), którym
zarządza Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czyli ZUS. System taki wydaje się na
pierwszy rzut oka sensownym rozwiązaniem. Jednak praktyka pokazuje, że jest też
bardzo wrażliwy na wiele czynników ryzyka, z których najważniejsze to kryzysy
powodujące okresy większego bezrobocia i niewystarczający realny wzrost wynagrodzeń
oraz starzenie się społeczeństwa.

Z opublikowanego przez ZUS w marcu raportu wynika, że w ciągu najbliższych pięciu
lat deficyt FUS wyniesie aż 350 mld zł. Dla porównania wszystkie dochody budżetu
państwa na 2010 roku są zaplanowane na kwotę około 250 mld zł. Niestety, prognozy
dotyczące przyszłych zmian struktury demograficznej sugerują, że to dopiero początek
kłopotów. Według danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w 2000 na
każdego Polaka w wieku 65+ przypadało 5 osób w wieku produkcyjnym, które mogły
finansować jego emeryturę. W 2050 na jednego emeryta będą przypadać już tylko mniej
niż 2 osoby zdolne do pracy.

Aby zapobiec przyszłej katastrofie systemu emerytalnego dokonano jego reformy. Dała
ona początek Otwartym Funduszom Emerytalnym (OFE), czyli II filarowi emerytalnemu
oraz Funduszowi Rezerwy Demograficznej,którym zarządza ZUS (do funduszu wpływa m.in.
40% wszystkich dochodów państwa z prywatyzacji). Od 1999 roku pobierane z naszych
pensji składki emerytalne nie są w całości przekazywane do FUS. Ich część trafia
do OFE , gdzie są w naszym imieniu inwestowane w papiery wartościowe. Niestety
przyszłość OFE też nie zapowiada się dobrze. Im gorsza jest sytuacja budżetu państwa,
tym większa ochota polityków na zagarnięcie realnie inwestowanej części naszych
przyszłych emerytur.

Jednak nawet z uwzględnieniem OFE, ciągle za mały odsetek składki emerytalnej jest
realnie inwestowany a prawne ograniczenia dotyczące struktury portfela inwestycyjnego
OFE utrudniają im osiągnięcie pożądanych stóp zwrotu. Nawet jeżeli założylibyśmy,
że system solidarności międzypokoleniowej będzie działał sprawnie a rządzącym nie
uda się przejąć trafiającej do OFE części składek, to i tak emerytura przeciętnego
Polaka stanowić będzie nieznaczną część jego ostatniego wynagrodzenia. Z obliczeń
firmy Expander wynika, że trzydziestoletni dzisiaj mężczyzna, zarabiający 4000 brt,
po przejściu na emeryturę otrzyma świadczenia w wysokości ok. 64% swojego ostatniego
wynagrodzenia. Choć na pierwszy rzut oka tego nie widać, jest to znaczący spadek
dochodów. Posiłkując się strukturą wydatków gospodarstw domowych publikowaną przez
GUS, przy takim spadku dochodów nasz mężczyzna będzie musiał zrezygnować całkowicie
z wydatków na rekreację, kulturę i przyjemności, z pomagania najbliższym oraz, last
but not least, z alkoholu i wyrobów tytoniowych. Skorygowaniu będą musiały także
ulec znacznie wydatki na transport i łączność. Jeżeli jednak będzie on nadal chciał
poświęcić część swojej emerytury na wymienione powyżej cele, to będzie zmuszony
znacznie zmniejszyć spożycie artykułów żywnościowych, ograniczyć dbałość o zdrowie
lub zaprzestać kupowania nowych ubrań. Jeszcze gorzej będzie w przypadku kobiety,
której stopa zastąpienia pensji przez emeryturę wyniesie tylko około 46%! Przy takim
spadku dochodów, ograniczenia wydatków będą musiały mieć charakter dramatyczny.

Trzeba też wspomnieć, że im wyższe zarobki, tym niższa będzie stopa zastąpienia.
Wynika to z faktu, że składki emerytalne są odprowadzane są tylko do momentu
osiągnięcia w danym roku dochodu równego trzydziestokrotności średniego wynagrodzenia
w gospodarce narodowej. Dzisiejsza trzydziestoletnia kobieta zarabiająca np. 20 tys.
złotych brutto otrzyma z dwóch filarów emeryturę stanowiącą zaledwie około 20% jej
ostatniego wynagrodzenia. Stopień pogorszenia stylu życia do jakiego była ona
przyzwyczajona wyniesie więc aż 80%.

Niestety, jedynym sposobem, aby zapewnić sobie wesołe życie na emeryturze jest
odpowiednio wczesne stworzenie „  prywatnego funduszu emerytalnego  ” opartego na
dobrowolnych i systematycznych inwestycjach. Doradcy firmy Expander przygotowali
8 porad, które pomogą w efektywnym wykonaniu tego przedsięwzięcia.

1. Nie opóźniaj decyzji o rozpoczęciu inwestowania

Albert Einstein twierdził, że największym wynalazkiem ludzkości jest % składany.
Na czym polega jego fenomen? Załóżmy dla uproszczenia, że średnia stopa zwrotu z
inwestycji wyniesie 10% w skali roku. Po nasz majątek wzrośnie więc o 10%. Jeżeli
zysków nie wydamy, lecz będziemy je ponownie inwestować to po 2 latach nasz majątek
wzrośnie nie o 20% lecz o 21%, po trzech latach wzrośnie nie o 30% lecz 33%, … a po
10 latach wzrośnie aż o niemal 160% (a nie o 100% jakby mogło się na pierwszy rzut
oka wydawać)! Imponujące, jednak aby w pełni skorzystać z dobrodziejstw procentu
składnego potrzebne są dwa czynniki:
- Reinwestowanie zarobionych pieniędzy (zysków)
- Czas (im dłuższy okres tym silniej pracują reinwestowane zyski).

Najlepiej więc jak najszybciej rozpocząć systematyczne oszczędzanie. Zachęcającym
do szybkiego podjęcia decyzji niech będzie poniższe porównanie dwóch osób w różnym
wieku rozpoczynających regularne inwestowanie z przeznaczeniem na emeryturę .
Odwlekania decyzji o rozpoczęciu inwertowania może dużo kosztować, co wyraźnie widać
 w załączonej tabeli.
!---------------------------------------------------------------------!---------------!---------------!
! Osoba rozpoczynająca regularne inwestycje w wieku:  !           55 lat !          35 lat !
!---------------------------------------------------------------------!---------------!---------------!
! Założona wielkość kapitału po przejściu na emeryturę:    !  500 000 zł !  500 000 zł !
!---------------------------------------------------------------------!---------------!---------------!
! Oczekiwana stopa zysku z inwestycji w skali roku:         !             7% !             7% !
!----------------------------------------------------------------------!--------------!---------------!
! Składka niezbędna do osiągnięcia założonego celu:          !   2 923 zł   !    428 zł !    !
!----------------------------------------------------------------------!--------------!---------------!

2. Nie czekaj na lepsze czasy

Odwlekasz decyzję o rozpoczęciu inwestowania,czekając na poprawę sytuacji na rynkach
finansowych? Niepotrzebnie. Po pierwsze, nawet w grupie wysoko wykwalifikowanych
specjalistów zajmujących się zawodowo inwestowaniem , większości nie udaje się w
dłuższym okresie przewidywać jak będzie kształtowała się koniunktura na giełdach .
Dlaczego więc miałoby się to udać właśnie Tobie?

Po drugie, moment rozpoczęcia inwestowania może mieć kolosalne znaczenie w przypadku
jednorazowego zainwestowania dużej kwoty pieniędzy.  W przypadku regularnego
inwestowania, moment rozpoczęcia inwestycji jest jednak zupełnie bez znaczenia.
Inwestowany kapitał w początkowym okresie jest niewielki w stosunku do wszystkich
wpłat jakich mamy zamiar dokonać w przyszłości. Nawet jeżeli na giełdach rozpoczną
się spadki, to da nam to tylko okazję, do nabywania większej ilości tańszych akcji
w początkowym okresie gromadzenia kapitału, co z pewnością zaprocentuje w następnych
latach.

3. Regularność ważniejsza niż oszczędzane kwoty

Uważasz, że nie warto rozpoczynać regularnego inwestowania, bo kwota, jaką mógłbyś
odkładać jest zbyt mała? To błąd.Dużo ważniejsze od wielkości kwoty jest odpowiednio
wczesne rozpoczęcie tego procesu oraz regularność i konsekwencja z jaką będziemy
odkładać na emeryturę. Jeżeli proces regularnego inwestowania rozpoczniemy wraz
wejściem na rynek pracy (w wieku 25 l) i systematycznie będziemy inwestować zaledwie
 100 zł miesięcznie, to pozwoli to na podwyższenie naszej emerytury aż o 1700 zł
miesięcznie, czyli niemal 630 zł z uwzględnieniem inflacji. Jeśli jednak opóźnimy
moment rozpoczęcia inwestowania o 5 lat (wiek 30 lat) wtedy przy tej samej kwocie
miesięcznej płatności dodatek do emerytury wyniesie 1180 zł (realnie 438 zł).
Kolejne 5 lat zwłoki (wiek 35 lat) to spadek dodatku do 805 zł (realnie 300 zł).

To wyliczenie dokładnie obrazuje, że warto oszczędzać w sposób regularny. Trzeba
także jak najszybciej rozpoczynać oszczędzanie.

4. Inwestuj zawsze ten sam odsetek wynagrodzenia

Jeśli zdecydujemy się tylko na oszczędzanie określonej niezmiennej kwoty np. 100
czy 200 zł, to już po kilku latach może być ona zbyt mała, by w momencie przejścia
na emeryturę zapewnić utrzymanie poziomu życia, do jakiego będziemy przyzwyczajeni.
Wszystko ze względu na wzrost wynagrodzeń. Z powodu podwyższania kwalifikacji,
zdobywania doświadczenia zawodowego i awansów zarabiamy więcej. Nasze pensje rosną
też z powodu urealniania wynagrodzeń, czyli korygowania ich o wskaźnik inflacji.
Ekonomicznie uzasadnione jest więc proporcjonalne do wzrostu wynagrodzeń zwiększanie
sumy regularnych inwestycji. Dlatego też zamiast ustalać ich wielkość w postaci
stałej kwoty, zdecydowanie lepiej jest z góry określić sobie procentową część
naszego wynagrodzenia jaką zamierzamy inwestować.

Szczególnie dotyczy to osób o ponadprzeciętnych dochodach,bowiem składki emerytalne
są odprowadzane tylko od uposażeń nieprzekraczających trzydziestokrotności średn.
wynagrodzenia. Jeśli państwo zwalnia te pieniądze z konieczności zapłaty składki
na ZUS, warto samodzielnie odłożyć większą ich cześć, niż to ma miejsce w wypadku
dochodów od których składki już opłacono.

5. Nie ulegaj pokusie wcześniejszego wydawania

Nasze codzienne życie jest pełne pokus, szczególnie w czasach gdy większość
społeczeństwa prowadzi konsumpcyjny tryb życia. Może rodzić to wielką ochotę, by
wcześniej, przed emeryturą, wydać choćby cześć zaoszczędzonych środków. W takich
sytuacjach często podpieramy się niczym nieuzasadnionym optymizmem, twierdząc, że
łatwo w przyszłości uda nam się zrekompensować wydane środki. Nic bardziej mylnego,
wcześniejsza wypłata często może zniweczyć długotrwałe wysiłki.
Po pierwszej dokonanej wypłacie, ciężko będzie odmówić sobie kolejnych. Poza tym,
odrobienie powstałego w ten sposób niedoboru nie będzie wcale łatwe i tanie.

Zakładając, że w momencie przejścia na emeryturę chcemy dysponować kwotą 500 tys.
złotych musimy od 35 roku życia przez 30 lat oszczędzać po 428 zł miesięcznie.
Jeśli jednak wiedzieni pokusą po 20 latach oszczędzania wypłacimy sobie kwotę 50tys.
złotych (na przykład na zakup samochodu), to by spełnić nasze pierwotne założenia
musimy zwiększyć miesięczną kwotę oszczędności z 428 zł do 1000 zł.

Pamiętajmy, że odpowiednia wielkość naszej emerytury jest ważniejsza niż zdecydowana
większość innych powodów, które mogłyby nas skłonić uszczuplenia przeznaczonego na
ten cel kapitału.

6. Włącz autopilota, wyłącz emocje

Zdecydowanie trzeba unikać sytuacji w której co miesiąc samodzielnie wykonujemy
przelew z rachunku bieżącego na oszczędnościowy. To bowiem regularnie będzie
wywoływało dodatkowe wątpliwości, czy aby nie ma przyjemniejszych sposobów na
wydatnie tych pieniędzy. Będzie też skłaniało do sprawdzenia ile już oszczędziliśmy,
co w okresach gorszej koninktury na rynkach może spowodować zniechęcenie prowadzące
do rezygnacji z regularnego inwestowania. Znacznie lepiej jest ustawić zlecenie
stałe, które już bez naszego udziału będzie dokonywało automatycznego transferu
na odpowiedni rachunek.

Warto pamiętać, że pieniądze oszczędzane w długiej perspektywie,bardzo lubią spokój.
I spokój taki warto im zapewnić. Nie powinniśmy więc ekscytować się bieżącymi
wydarzeniami giełdowymi. Te bowiem w wypadku oszczędzania na emeryturę mają
niewielkie znaczenie. Najlepiej sprawdzać swój „emerytalny” portfel inwestycyjny
nie częściej niż raz na rok, i to tylko po to aby dopasować go do ustalonej na
początku struktury aktywów (patrz porada nr 8).

7. Myśl długoterminowo

Zwycięzcą kolarskiego wyścigu jest nie ten zawodnik który prowadził przez prawie
cały dystans,lecz ten, który pierwszy wjechał na metę. Takie same zasady obowiązują
w długoterminowym inwestowaniu.

Nigdy nie zapominaj, że Twoim celem jest maksymalizacja zysków na koniec
kilkudziesięcioletniego okresu oszczędzania. I,że musisz dostosować swoje myślenie
do tak długiego okresu inwestycji.  Unikaj zatem zdecydowanie podejmowania
jakichkolwiek decyzji pod wpływem gorących medialnych newsów.  Unikaj też
pochopnego reagowania na różnego rodzaju podsumowania i zestawiania. W mediach
poznasz wyniki funduszy inwestycyjnych z ostatniego miesiąca, a w najlepszym
razie roku. Jest mała szansa, że znajdziesz tam skuteczny przepis na długoterminowe
inwestowanie.

W budowaniu swojego długoterminowego portfela kieruj się sprawdzonymi od lat
zasadami. Unikaj natomiast podejmowania istotnych decyzji na podstawie ostatnio
zaobserwowanych stóp zwrotu. Na przykład receptą na niemal pewną porażkę jest
decydowanie o tym czy inwestować w akcje czy w obligacje na postawie stóp zwrotu
z ostatniego roku. Jeśli chcesz zbudować skuteczny, długoterminowy portfel, to
najpierw ustal jego podział na główne klasy aktywów (akcje, obligacje) a dopiero
potem postaraj się wybrać najlepsze inwestycje w ramach tych grup. Przez większość
okresu inwestowania, bez względu na kondycję rynków finansowych, utrzymuj
niezmienne, ustalone od początku, proporcje pomiędzy tymi klasami. Potem zaś,
wraz ze zbliżaniem się do emerytury, stopniowo zwiększaj udział obligacji w
portfelu. Nie zapominaj także o dywersyfikacji, czyli o zróżnicowaniu inwestycji,
w ramach poszczególnych klas aktywów.

Tak zbudowany portfel, choć w krótkich okresach czasu może nie przynosić tak
spektakularnych zysków jak zwycięzcy krótkoterminowych rankingów, powinien
okazać się najlepszy na zakończenie okresu oszczędzania. Dzięki temu to ty
pierwszy dotrzesz na metę.

8. Dostosuj poziom ryzyka do jakości Twojego snu

Portfel inwencyjny musi być dostosowany do Twojego profilu ryzyka. Jeśli jesteś
osobą słabo znoszącą znaczne wahania cen papierów wartościowych, to lepiej, jeśli
dostosujesz do tej cechy swojego charakteru skład portfela inwestycyjnego. Na
koniec okresu oszczędzania zgromadzona przez ciebie kwota najprawdopodobniej
będzie niższa, niż w wypadku, gdybyś zainwestował środki bardziej agresywnie .
Zyskasz jednak coś co jest bezcenne – spokój. Nie są czymś wyjątkowym osoby ,
które ze względu na niedostosowanie ryzyka swoich inwestycji do własnych preferencji,
nie mogą spać po nocach. W takiej sytuacji portfel i tak będzie trzeba zmienić,
bowiem człowiek naturalnie dąży do wyeliminowania ze swojego życia nadmiernego,
nieakceptowanego ryzyka. W skrajnych przypadkach nadmiar negatywnych emocji może
wręcz skłonić do całkowitej rezygnacji z regularnego inwestowania.
Dlatego najlepiej kwestie ryzyka rozpatrywać już na początku tworzenia strategii
inwestycyjnej, a prawidłowo ustalonej struktury nie należy zmieniać przez większość
okresu inwestowania

Udział poszczególnych instrumentów w portfelu powinniśmy dostosować do naszego
poziomu tolerancji ryzyka. Na przykład w następujący sposób:
• niski poziom tolerancji ryzyka - 20% akcje, 80% obligacje,
• umiarkowany poziom tolerancji ryzyka - 50% akcje, 50% obligacje,
• wysoki poziom tolerancji ryzyka - 80% akcje, 20% obligacje.

Trzeba pamiętać, że pomiędzy tymi trzema umownymi poziomami ryzyka istnieje jeszcze
nieskończenie wiele punktów pośrednich. W takim wypadku udziały poszczególnych klas
aktywów powinny być odpowiednio modyfikowane. Ważne też, aby te proporcje
rozpatrywać w kontekście całego portfela emerytalnego, czyli łącznie z I i II-gim
filarem. Ponieważ w pierwszych dwóch filarach systemu emerytalnego zdecydowanie
dominują inwestycje bezpieczne (obligacje),to udział akcji w samodzielnie budowanym
portfelu powinien być większy, nawet jeżeli nie jesteśmy urodzonymi ryzykantami.
W niektórych, uzasadnionych długim okresem oszczędzania przypadkach, akcje mogą
stanowić nawet całość portfela przeznaczonego na dodatkową emeryturę. Dopiero na
kilka lat przed datą przejścia na emeryturę warto stopniowo zwiększać udział
bezpiecznych, ale mniej zyskownych papierów.

Ustalenie prawidłowej struktury portfela to bezwzględnie podstawowa,
ale i najtrudniejsza część dla rozpoczynającego inwestowanie. Może wydawać się,
że potrafimy stworzyć taki portfel tylko na podstawie bieżących informacji oraz
intuicji. Nic bardziej błędnego - budowa portfela powinna opierać się o najlepszą
naukową wiedzę i doświadczenie.
Jeśli sami ich nie posiadamy, warto o pomoc zwrócić się do specjalistów.